“Protein Bağımlısı” Özeti

Yüksek proteinli diyetler, protein barlar, protein tozları ve her derde deva gibi sunulan takviyeler… Garth Davis Protein Bağımlısı’nda, modern beslenmenin proteini kutsayan sloganlarını mercek altına alıyor. Kendi deneyiminden ve bilimsel araştırmalardan yola çıkarak, protein konusundaki yanlış algıların nasıl büyüdüğünü, hayvansal protein kaynaklarının yaşam ve sağlık üzerinde ne tür olumsuz etkiler doğurduğunu anlatıyor.

Bölüm-1: Garth Davis, Protein Bağımlısı

1. Ben Garth, Ben Bir Protein Bağımlısıyım

Davis bu bölüme, bir zamanlar protein bağımlısı olduğunu itiraf ederek başlıyor.

Garth Davis, hastalarına bol et yemeyi, protein tozlarını, yüksek proteinli diyetleri önermiş; kendisi de yıllarca bu şekilde beslenmiş ve bunu sağlıklı yaşam ilkesi olarak kabul etmiş bir cerrah.

Ancak şaşırtıcı bir biçimde hem kendi sağlığının hemde obezite nedeniyle ameliyat ettiği hastalarının sağlığının kötüleşmeye başladığını gözlemler. Hastaları yüksek proteinli diyetler sayesinde hızlıca kilo veriyor, ancak bir süre sonra aynı kiloları geri alıyor, tansiyonları, diyabetleri kötüleşiyor, kalp hastalığı riskleri artıyordu.

Davis burada ilk defa çelişkiyle yüzleşir: Eğer sağlıklıysa, neden protein tüketimini artırdığında insanlar daha sağlıksız hale geliyor?

Kendi sağlığı ve hastalarının durumu kötüleşirken, yıllarca savunduğu protein merkezli beslenmenin ‘gerçekten doğru’ olup olmadığını sorgulamaya başlar.

Garth Davis mesleğini icra ederken, protein eksikliğinden muzdarip tek bir hasta bile görmediğini; tıbbi literatürde yeterli kalori alan birinde görülen tek bir protein eksikliği vakası bile olmadığını ifade ediyor.

Garth Davis, 'Protein efsanesinin’ doğru olmadığını keşfedince şok olur: Gerçekler farklıdır:

• Protein, kilo vermenin anahtarı değildir; aslında, hayvansal protein obezite salgınının arkasındaki en büyük faktörlerden biridir.

• Hayvansal protein tüketimi çağımızın birincil ölüm nedenleri olan diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı ve kanserle güçlü bir şekilde ilişkilidir.

• Bitkisel bazlı protein hayvansal proteinden çok daha sağlıklıdır.

• Daha düşük proteinli bir diyet, kilo vermek, sağlığınızı iyileştirmek ve gelecekteki hastalıkları önlemek için en etkili yoldur.

• İşlenmemiş karbonhidratlar  insan sağlığının, canlılığının ve enerjisinin kaynağıdır.

Davis, protein bağımlılığının kişisel bir zayıflık değil, modern toplum tarafından insanlara sistematik olarak empoze edilen bir fikir olduğunu vurguluyor: Reklamlar, spor kültürü, fitness endüstrisi ve popüler beslenme akımları… Hepsi proteini merkeze koymuştur.

2. Yıkıma Giden Yolum

Davis tıp eğitiminde beslenmenin neredeyse hiç öğretilmediğini aktarıyor. Hekimlerin çoğunun beslenme konusundaki inançlarını bilimsel verilerden ziyade popüler kültürden ve endüstri yönlendirmelerinden aldığını itiraf ediyor.

Bu farkındalık, Davis’i önce kendi sağlığını sorgulamaya, ardından da modern tıbbın beslenmeye bakışını eleştirmeye yönlendirir.

Bir diğer önemli kırılma noktası, Davis’in ameliyat ettiği hastaların durumudur. Bariatrik cerrahlık, insanlara kilo verdirmek için yapılan ameliyatları içerir. Bazı hastalar ameliyat sonrası hızla kilo veriyor ama diyetleri yüksek proteinli olduğunda, genel sağlık durumları çökmeye başlıyordu.

Tüm bunlar Davis’in zihninde büyük bir fikrin şekillenmesine yol açar: Sorun karbonhidrat değil; sorun hayvansal protein ve doymuş yağdır.

Davis bu dönemde ilk kez tamamen bitkisel beslenen hastaların sürekli olarak en iyi sonuçları gösterdiğini fark eder: daha az ilaç, daha az komplikasyon, daha iyi kilo kontrolü, daha iyi kan değerleri…

3. İdeal İnsan Diyetini Arayışım

Davis, kişisel sağlığının bozulması ve hastalarının durumunun kötüleşmesiyle artık tek bir soruya odaklanır: “İdeal insan beslenmesi nasıl olmalıdır?”

Bunu anlayabilmek için geniş bir araştırma sürecine girer. Ulaştığı en çarpıcı sonuç şudur: Dünyanın en sağlıklı toplumlarının ortak noktası, bitki ağırlıklı beslenmeleridir.

Okinawa, Nicoya, Ikaria, Loma Linda… Hepsinin öğünleri baklagiller, tahıllar, meyveler ve sebzeler üzerine kuruludur. Et nadiren tüketilir ve hiçbir zaman ana öğün değildir. Bu toplumlar sadece uzun yaşamaz; aynı zamanda çok daha düşük kalp hastalığı, diyabet, kanser oranlarına sahiptir.

Bu bölümde Davis İkinci Dünya Savaşı sırasında Norveç’te yaşanan durumu anlatır. Alman Ordusu kendi gıda güvenliğini önceliklendirdiğinden halk et yiyemez hale gelir. Et tüketimi düşerken bitkisel gıdaların tüketimi artar. Savaş süresince kalp krizi oranları tarihin en düşük seviyesine iner. Savaş bittiğinde ve insanlar tekrar ete ulaşınca, kalp hastalığı oranları hızla yükselir.

Davis, bu örneği güçlü bir gerçekliğin kanıtı olarak sunar: Et tüketimi yükselince ölüm artar, düşünce sağlık artar.

“Madem en sağlıklı toplumlar bitki ağırlıklı besleniyor, o zaman neden biz en sağlıksız toplumlardan biri haline geldik?”

Cevap basittir: Gıda endüstrisinin manipülasyonları, yanlış bilimsel yorumlar, popüler diyet kültürü, protein mitinin yarattığı kolektif yanılgı…

Bölüm-2: Nasıl Protein Bağımlısı Olduk

4. Proteinin Tarihi

Bu bölümde Davis, proteinin bilimsel değil kültürel bir yüceltme süreci sonunda bugünkü konumuna geldiğini ayrıntılı biçimde anlatıyor.

Protein kavramını bilimsel olarak tanımlayan ilk kimyagerlerden biri Justus von Liebig’ti. Liebig, ondokuzuncu yüzyılda proteinin kas gücünün temel kaynağı olduğunu ileri sürdü. Bu fikir daha sonra defalarca çürütülmesine rağmen, uzun yıllar boyunca bilimsel gerçek kabul edildi. “Protein eşittir güç” sloganı kalıcı oldu.

Davis’e göre protein bir kimlik ve güç göstergesine dönüşmüştür.

Bu kültürel inşa ilerleyen yüzyıllarda da devam etmiş; II. Dünya Savaşı sonrasında ABD’de et tüketimi Amerikan kimliğinin bir unsuru haline gelmiştir. Bu dönemde ortaya çıkan büyük gıda şirketleri, protein miti üzerinden geniş pazarlar yaratmış, spor salonları “protein tozunu” popülerleştirmiş ve protein kültü modern yaşamın temel algılarından biri haline gelmiştir.

Davis bu noktada şunu söylüyor: “Proteinin tarihine bakınca, bu maddenin bilimsel nedenlerle değil, ekonomik çıkarlarla yüceltildiğini görüyoruz.”

5. Protein Beslenme Tahtını Ele Geçiriyor

Davis, proteinin beslenmenin “kralı” haline gelişinde üç temel efsaneye odaklanıyor:

1. Protein en önemli besindir.

2. Protein yalnızca hayvansal gıdalardan elde edilebilir.

3. Beslenme sorunlarımız proteinin azlığından kaynaklanır.

Bu üç iddianın tamamı bilimsel olarak temelsizdir; ancak popüler kültür bunları doğruymuş gibi sunmaktadır.

Davis, proteinin ölçüsüz derecede pazarlanmasının arkasında büyük ekonomik çıkarlar olduğunu ifade ediyor. ABD’de et ve süt endüstrisi, devasa finansal güce sahiptir ve yıllardır beslenme rehberlerini, eğitim programlarını ve halk kampanyalarını etkilemektedir. Örneğin, süt ürünlerinin “sağlıklı kemikler için zorunlu olduğu” iddiası, endüstrinin finansmanını sağladığı çalışmalar tarafından yayılmıştır.

Davis’in en güçlü eleştirilerinden biri, beslenme biliminin kamuoyuna yanlış sunulmasıdır. Medyada yer alan başlıklar çoğu zaman araştırmaların bağlamından koparılmış, çarpıtılmış veya endüstri fonlu çalışmalardan alınmış sonuçlardır. Bir yiyeceğin içindeki proteinin yüksek olması onu sağlıklı yapmaz; ama toplum böyle düşünmeye programlanmıştır.

Davis ayrıca modern insanın “eksiklik korkusu” üzerinden nasıl yönlendirildiğini anlatıyor. Sanki hepimiz protein eksikliği riski altındaymışız gibi bir algı yaratılmıştır. Oysa gerçekte, gelişmiş ülkelerde protein eksikliği istatistiksel olarak neredeyse sıfırdır. Buna rağmen insanlar daha fazla protein almaya teşvik edilmektedir, çünkü bu ekonomik olarak kârlı bir iştir.

Davis’e göre bu durum, beslenme biliminden ziyade pazarlama psikolojisinin bir sonucudur. Sağlığın gerçek belirleyicileri lif, mikrobesinler, fitokimyasallar ve genel beslenme kalitesi iken, toplum dikkati proteinde yoğunlaştırılarak yanlış yönlendirilmiştir.

6. Atkins ve Ötesi

Davis ayrıca, modern diyet kültürünün nasıl şekillendiğini de anlatıyor. Davis özellikle Atkins diyetinin yükselişini, başarısızlığını ve ardında bıraktığı uzun süreli sağlık zararlarını inceliyor. Atkins diyeti, karbonhidratı şeytanlaştırırken protein ve yağ tüketimine sınırsız bir özgürlük tanıyan bir beslenme rejimi olarak ünlenmiştir.

Atkins kısa sürede popülerleşmiştir, çünkü:

• İnsanlara “ekmek yeme, bol et ye” demek zaten toplumun protein merkezli algısına uygundu.

• Hızlı kilo kaybı vaadi son derece cazipti.

• “Et yiyerek kilo ver” söylemi psikolojik olarak çekiciydi.

Fakat Davis bu diyetin ardındaki mekanizmayı ifşa ediyor: Kilo kaybı, yağdan değil, glikojen depolarının boşalması ve su atımıyla oluşur. Bu nedenle başlangıçtaki kilo kaybı aldatıcıdır. Gerçek yağ kaybı yavaşlar; karbonhidrat eksikliği metabolizmayı zayıflatır.

Davis’in asıl eleştirisi, bu diyetlerin uzun vadeli sonuçları üzerinedir. İnsanlar Atkins benzeri diyetlerle kilo verseler bile:

• Kolesterol seviyeleri yükselir,

• Damar sertliği artar,

• İnsülin duyarlılığı azalır,

• Tansiyon yükselir,

• Karaciğer yağlanması ciddi boyutlara ulaşır.

Davis klinik çalışmalarda, Atkins yapanların büyük çoğunluğunun uzun vadede daha sağlıksız bir duruma girdiklerini görmüştür. Diyet çok düşük karbonhidrat içerdiğinden insanlar enerji için yağa yönelmek zorunda kalır ve yüksek yağlı bir metabolik durum oluşur. Bu süreç uzun vadede diyabet riskini artırır.

Bu diyetin zararları bilimsel olarak gösterilmesine rağmen protein takıntısı varlığını sürdürmeye devam etmiştir.

Atkins şirketi iflas etmiş olabilir, ancak onun yerini alan Paleo, Keto ve benzeri yaklaşımlar bugün hâlâ aynı hatayı tekrar etmektedir.

7. Protein Bağımlığının Yeni Tadı: Paleo

Atkins yerine popülerleşen Paleo diyetinin temel iddiası şudur: “İnsan evrimi boyunca avcı-toplayıcı olduğu için et ağırlıklı beslenmelidir.”

Ancak elimizdeki kanıtlar, avcı-toplayıcıların düşündüğümüzden çok daha fazla bitkisel besin tükettiğini göstermektedir. Tahıllar, nişastalı kökler, meyveler ve tohumlar diyetlerinin büyük kısmını oluşturmuştur. Et, sadece fırsat çıktığında tüketilmiştir.

Modern Paleo ise bunun tam tersini yapmaktadır: bitkiyi azaltmakta, eti artırmaktadır.

Paleo savunucuları “doğal et” yediğimizi iddia eder ama bu doğru değildir. Günümüz endüstriyel hayvanları çok daha yağlıdır, besi yöntemleri tamamen farklıdır, omega-3/omega-6 dengesi bozulmuştur, lif ve mikrobesin değerleri yoktur.

Atalarımız böyle bir eti hiçbir zaman tüketmemiştir.

Davis’in en ironik eleştirilerinden biri Paleo etiketiyle satılan gıdalardır: Paleo ekmek, Paleo kurabiye, Paleo protein barı… Bunların hiçbiri “avcı-toplayıcı” beslenmesiyle uyumlu değildir. Paleo endüstrisi milyonlarca dolarlık bir pazar haline gelmiştir.

Davis, Paleo’nun bilimsel bir beslenme modeli olmaktan çok, popüler kültür tarafından şişirilmiş bir ticari hikâye olduğunu söylüyor. Bu diyet kısa vadede kilo kaybı sağlayabilir ama uzun vadede aynı Atkins gibi sağlık sorunlarına yol açar.

Bölüm-3: Protein Kaynaklı Ölüm ve Hastalıklar

8. Bilimsel Doğru ve Yanlış: Bilimi Nasıl Okumalı?

Bu bölüm, beslenme dünyasındaki yanlış algıların ve protein mitlerinin temelini açıklıyor. Dr. Davis, bilimsel çalışmaların bağlamından koparılarak manşetlere taşınmasının yanlış inanışlar yarattığını vurguluyor.

En kritik nokta korelasyon (ilişki) ile nedensellik (sebep-sonuç) arasındaki farktır. Popüler diyetler sıklıkla zayıf ilişkileri kesin bulgular gibi sunarak insanları yanıltır.

Ayrıca, endüstri fonlarının araştırmaları kendi ürünleri lehine çarpıtma potansiyeli, bilimsel literatürün güvenilirliğini zedeler.

Davis, okuyucuyu eleştirel düşünmeye davet ediyor: Bağımsız, uzun süreli çalışmalar (genellikle bitkisel beslenmeyi destekleyen) ile kısa, endüstri destekli çalışmalar (genellikle protein yanlısı) arasındaki farkı anlamak, doğru diyet kararları için hayati önem taşır.

9. Diyabet: Sizi Şekerli Yapan Şeker Değil, Et

Davis diyabetle başlayarak sırasıyla hastalıkları incelemeye koyulur.

Bu bölüm, Protein Bağımlısı kitabının en sarsıcı ve en kuvvetli bilimsel içeriğe sahip bölümlerinden biridir. Çünkü Davis burada son derece yaygın bir yanılgıyı hedef alıyor: “Diyabet karbonhidrat yüzünden olur.”

Bu görüş hem popüler diyetlerin temelini oluşturur, hem de pek çok doktor tarafından dile getirilir. Ancak bilim başka bir şey söylemektedir.

Diyabet, kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıksa da asıl problem glikoz değil, glikozun hücreye alınmasını engelleyen yağdır. Hücre içi yağlanma, yani intramiyoselüler lipit birikimi, insülinin hücreye mesaj iletmesini engeller. Bu durumda kan dolaşımındaki glikoz hücreye giremez; böylece hem kan şekeri yükselir hem insülin seviyesi artar.

Bu yağlanmanın ana kaynağı et, peynir gibi hayvansal gıdalardır.

Bu yiyecekler, hem doymuş yağ hem de kolesterol yönünden zengindir ve kas hücrelerinde yağ birikmesine sebep olur.

Karbonhidratların kendileri, özellikle meyve ve tam tahıl gibi kompleks karbonhidratlar, diyabet yapmaz.

Diyabet oranlarının en düşük olduğu toplumlar, karbonhidrat tüketim oranı en yüksek toplumlar olan Asya toplumlarıdır; özellikle Japonya ve Çin’de geleneksel diyetler yüksek karbonhidrat, düşük yağ içerir ve diyabet neredeyse yoktur.

Davis ayrıca bitkisel beslenmenin diyabeti nasıl geri çevirebildiğini anlatıyor. Hücrelerde biriken yağ temizlendiğinde, insülin duyarlılığı hızla artar ve glikoz hücreye tekrar girebilir hale gelir. Bu nedenle, klinik çalışmalarda bitkisel beslenmenin diyabet tedavisinde metformin gibi ilaçlardan daha etkili olduğu gösterilmiştir.

Davis’in mesajı nettir: Diyabetin asıl sebebi şeker değil, yağa ve proteine dayalı Batı diyetidir.

10. Hipertansiyon: Protein Bizi Baskı Altına Alıyor

Davis’in ele aldığı ikinci büyük hastalık hipertansiyondur. ABD’de ve dünyanın pek çok yerinde hipertansiyon en yaygın kronik hastalıklardan biridir. Genellikle tuzla ilişkilendirilir, ancak Davis bunun yalnızca hikâyenin küçük bir kısmı olduğunu söylüyor.

Asıl sorun damarların elastikiyetini bozan, damar duvarlarını sertleştiren ve kronik inflamasyonu artıran beslenme modelidir. Burada tekrar hayvansal protein ve hayvansal yağın rolü karşımıza çıkar. Et ve süt ürünleri doymuş yağ bakımından zengindir ve bu yağ damar duvarlarında birikerek sertleşmeye yol açar. Sertleşen damarlar, kan basıncını doğal olarak yükseltir.

Davis ayrıca hayvansal proteinin böbrekler üzerindeki yükünü vurguluyor. Yüksek proteinli diyetler, böbreklerin filtrasyon hızını artırır ve böbrek damarları üzerinde ciddi bir baskı oluşturur. Bu durum hem hipertansiyonu tetikler hem de böbrek hastalıklarını ilerletir. Bunu özellikle Atkins ve Paleo yapan kişilerde daha belirgin şekilde gözlemlemiştir.

Bitkisel beslenmenin hipertansiyon üzerindeki etkisi ise dramatiktir. Potasyumdan zengin yiyecekler (muz, patates, baklagiller, sebzeler) damar genişlemesini teşvik eder. Nitrat içeriği yüksek sebzeler (ıspanak, pancar) arterleri gevşetir. Lif, inflamasyonu azaltır. Bütün bu faktörler birleştiğinde, bitkisel beslenen insanların tansiyonlarının daha düşük olması şaşırtıcı değildir.

Bu bölümün mesajı şudur: Hipertansiyonun temelinde protein eksikliği değil, hayvansal proteinin aşırılığı vardır.

11. Kalp Hastalığı: Eti Bırak, Ritmi Koru

Kalp hastalığı dünya çapında ölümlerin bir numaralı sebebidir ve Davis’e göre bunun büyük kısmı beslenmeden kaynaklanır.

Damarlardaki kolesterol birikiminin en önemli sebebi doymuş yağdır; yani et, yumurta, peynir ve tereyağıdır. Davis bu durumu ameliyat ettiği hastalarda doğrudan gözlemlemiştir.

Dr. Caldwell Esselstyn ve Dr. Dean Ornish’in çalışmaları ciddi kalp hastalığı olan hastaların tamamen bitkisel bir diyete geçtiklerinde damar tıkanıklığının gerilediğini, yani hastalığın tersine döndüğünü göstermiştir. Bu bulgular yıllarca tıp dünyasında “imkânsız” sayılıyordu; ancak klinik sonuçlar son derece güçlüdür.

Davis şunu açıkça söylüyor: Kalp hastalığı kader değildir; et tüketiminin bir sonucudur. Bitkisel beslenme sadece koruyucu değil, iyileştirici bir güçtür.

12. Obezite: Mesele Karbonhidrat Değil

Davis bu bölümde, obezite krizinin kökenlerine ışık tutar. Davis burada çok yaygın bir yanılgıyı hedef alıyor: “Karbonhidrat kilo aldırır.”

Modern toplum karbonhidratı şeytanlaştırmıştır. Davis’e göre bu görüş hem bilimsel olarak yanlıştır hem de toplumun dikkatini yanlış yere yönlendiren büyük bir manipülasyondur.

Gerçek şudur: Kimse meyve yiyerek obez olmadı ve olmaz.

Obezitenin asıl nedeni, lifsiz ve kalorisi yoğun yiyeceklerdir. Lif, insanı doğal bir şekilde doyuran en önemli besin öğesidir; yağ ve protein ise çok yüksek kalorili ve düşük hacimlidir. Bu nedenle et, peynir ve işlenmiş gıdalar hızlıca yüksek kalori alımına yol açar.

Davis obezite mekanizmasını şöyle açıklıyor: Lifli bitkisel gıdalarda mide düşük kaloriyle daha çok dolar ve bağırsaklarda tokluk hormonları daha fazla salgılanır. Buna karşılık hayvansal ürünlerde lif bulunmadığı için kişi kalori almaya devam eder ama beyin “doydum” sinyalini geç alır.

Obezite sadece kalorinin fazlalığıyla değil, vücudun hormon dengesinin bozulmasıyla da ilişkilidir. Yüksek yağlı ve yüksek proteinli diyetler leptin direncine yol açar; bu da daha fazla yeme isteğine neden olur. Bitkisel beslenme bu hormon dengesini yeniden kurar.

Davis, obeziteden kurtulmak için “Kalori saymak yerine bitkisel gıdaları tüketmek” gerektiğini vurguluyor.

13. Kanser: Protein Bağlantısını Ortaya Çıkarmak

Davis hayvansal protein tüketiminin kanserle ilişkisini de inceliyor. Kanserin oluşumunda pek çok faktör rol oynar; ancak hayvansal protein ve doymuş yağ tüketiminin bu süreçte önemli etkileri olduğu bilimsel çalışmalarda görülmüştür.

Hayvansal protein vücutta IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1) hormonunun yükselmesine yol açar. Bu hormon hücre büyümesini teşvik eder; bu iyi bir şey gibi görünse de kanser söz konusu olduğunda tehlikelidir, çünkü tümör hücreleri de büyümek için IGF-1’i kullanır. Bu nedenle IGF-1'in yüksek olduğu kişilerde kanser riski artar.

Ayrıca hayvansal kaynaklı gıdalar bağırsak bakterilerinin aktivitesini değiştirir ve kanserle ilişkili toksik yan ürünler üretir. Özellikle kırmızı etin yüksek ısıda pişirilmesi kanserojen bileşiklerin ortaya çıkmasına neden olur.

Bitkisel gıdalar antioksidan, fitokimyasal ve lif bakımından zengindir. Bu maddeler DNA hasarını azaltır, inflamasyonu düşürür, toksinleri bağlayarak vücuttan atılmasını sağlar ve hücre yenilenmesini destekler.

Özetle hayvansal protein kanser riskini artırır; bitkisel beslenme ise azaltır.

14. Erken Ölümü Önlemek

Davis büyük resmi de şu ifadesi ile sunuyor:: Hayvansal protein tüketimi yaşam süresini kısaltır; bitkisel beslenme yaşam süresini uzatır.

Davis özellikle geniş epidemiyolojik çalışmalara dikkat çekiyor. Bu çalışmalar yüz binlerce insanı yıllarca takip etmiş ve ölüm nedenlerini beslenme alışkanlıklarıyla ilişkilendirmiştir. Sonuç şaşırtıcı derecede tutarlıdır: Hayvansal protein tüketimi arttıkça erken ölüm ihtimali de artar.

Biyoistatistiksel veriler, proteinin asıl sorununun eksiklik değil, fazlalık olduğunu gösterir. İnsanlar en çok protein eksikliğinden endişe ederken, gerçekte en çok risk altında oldukları şey lif eksikliğidir. Lif yalnızca sindirim için değil, aynı zamanda kalp sağlığı, bağışıklık ve hormon dengesi için önemlidir.

Davis ayrıca yaşam süresinin yalnızca “ne kadar yaşadığımız” değil, “nasıl yaşadığımız” ile ilgili olduğunu vurguluyor. Bitkisel beslenen toplumlar sadece uzun değil, aynı zamanda sağlıklı yaşar; çünkü kronik hastalık yükleri düşüktür.

Kısaca erken ölümü önleyen şey protein değil, bitkisel beslenmedir.

Bölüm-4: Protein Bağımlısı İyileşme Planı

15. Ne Kadar Proteine İhtiyacımız Var?

Modern araştırmalarla günlük protein alım miktarı, çoğu yetişkin için yeterli alımı ifade eden kilogram başına 0,8 gr. yağsız vücut kütlesi olarak belirlenmiştir. Uzmanlar erkeklerin günlük 56 gram, kadınların ise 46 gram proteine ihtiyaç duyduğunu belirtmektedir. Ancak birçok Batılı bu önerilerden çok daha fazlasını tüketmekte ve bu durum potansiyel olarak olumsuz sağlık etkilerine yol açabilmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü ve beslenme bilimcileri, ortalama bir insanın günlük kalorisinin sadece %10–12’si kadar proteine ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bu oran aktif sporcular için bile çok az artmaktadır. Fakat Batı toplumlarında insanlar günlük kalorilerinin %30–40’ına kadar proteini hayvansal kaynaklardan almaktadır. Bu, fizyolojik olarak gereksiz ve sağlık açısından risklidir.

Davis bu noktada çarpıcı bir örnek veriyor. Bebekler yalnızca anne sütüyle beslenir. Anne sütü ise kalorinin yaklaşık %5–6’sı oranında protein içerir. Yani, yaşamın en hızlı büyüdüğümüz döneminde bile proteine çok az ihtiyaç duyarız. Buna rağmen yetişkinler yüksek proteinli diyetlerle bedenlerini sürekli strese sokmaktadır.

Bir diğer önemli nokta, bitkisel gıdaların proteini “yetersiz” olduğu yönündeki yaygın yanılgıdır. Baklagiller, mercimek, nohut, fasulye, tofu, kinoa, yulaf, sebzeler ve hatta meyveler bile protein içerir. Üstelik bu proteinler, bitkisel gıdalardaki lif, vitamin, mineral ve fitokimyasallarla birlikte geldiği için sağlığa çok daha yararlıdır.

Protein fazlalığı böbreklerde yük oluşturur, damarları zorlar, insülin direncini artırır ve kronik hastalıkları tetikler. Bitkisel protein ise aynı etkiyi göstermez; doğuştan “temiz” bir proteindir.

Kısaca modern insanın protein alımı ihtiyaçtan fazladır ve bu sağlık için zararlıdır.

16. Hayvansal Proteini Azaltmak: Neden, Nasıl ve Ne Yerine?

Davis, hayvansal proteini azaltmanın yalnızca bir diyet tercihi değil, hayati bir sağlık kararı olduğunu savunuyor.

Peki, hayvansal protein nasıl azaltılır?

Davis burada adım adım uygulanabilir bir yaklaşım öneriyor. İnsanların alışkanlıklarını bir anda tamamen değiştirmesini zor olduğu için kademeli bir yol haritası sunuyor:

• Önce kırmızı eti azaltın.

• Ardından tavuk ve balığı sınırlayın.

• Daha sonra süt ürünlerini beslenmenizden çıkarın.

• Ve yumurta tüketimini minimuma indirin.

• Bunların yerine bitkisel yiyecekleri koyun.

Peki, hayvansal proteini azalttıktan sonra yerine ne koyacağız?

Davis, insanları aç bırakmadan, tatmin eden ve yeterli besin sağlayan bitkisel alternatifleri sunuyor: Mercimek ve baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, kuru yemişler gibi bitkisel gıdaların tümü protein içerir; ancak en önemlisi lif, mineral, vitamin ve fitokimyasallarla birlikte gelirler.

Üstelik bitkisel gıdalardaki bir gram protein, hayvansal gıdalardaki bir gram proteinden çok daha değerlidir.

Psikolojik ve sosyal zorluklar

Bu değişim zorluklarla gelir. Toplumsal normlar, aile yemekleri, restoran menüleri, iş kültürü ve sosyal baskılar bitkisel beslenmeye geçişi zorlaştırabilir. Bu nedenle değişimin yalnızca beslenme değil, aynı zamanda bir farkındalık ve yaşam tarzı dönüşümü olduğunu vurguluyor.

Hayvansal protein tüketimini azaltmak bir anda gerçekleşen bir dönüşüm değil, bilinçli ve sürdürülebilir bir süreçtir.

17. Örnek Yemek Planı

Davis kitabın son bölümünde örnek yemek planı sunuyor. Davis, okuyucuya basit, uygulanabilir, sürdürülebilir 7 günlük yemek planı öneriyor. Bu plan katı veganlık değil; bilimsel temelli, tam bitkisel gıdalara dayalı bir yaşam tarzının kapısını açar.

Kitabın Değerlendirilmesi

Kitap, modern beslenme kültürünün en derin yanılgısını hedef almaktadır: “Ne kadar çok protein tüketirsek o kadar sağlıklı oluruz.”

Davis bu yanılgının tarihsel, kültürel, ekonomik ve bilimsel temellerini sistematik bir şekilde çürütüyor. Kitap boyunca açıkça gösteriliyor ki:

• Diyabetin nedeni karbonhidrat değil, yağ ve hayvansal proteindir.

• Hipertansiyonun gizli faili damar sertliğine yol açan hayvansal proteindir.

• Kalp hastalığının ana sebebi doymuş yağ ve et tüketimidir.

• Obezitenin gerçek kaynağı lif yoksunu, kalorisi yoğun hayvansal gıdalardır.

• Kanser riskini artıran temel etkenlerden biri IGF-1’i yükselten hayvansal proteindir.

• Erken ölümü önleyen şey yüksek proteinli diyetler değil; bitkisel beslenmedir.

Kitap, proteinin özel bir besin olmadığı; aksine fazlasının ciddi bir halk sağlığı sorunu yarattığı sonucuna varıyor.

Kitabın ana mesajı şudur: “Sorun proteinin eksikliği değil, hayvansal protein fazlalığıdır.”

İnsan sağlığı, bitkisel besinlerin çeşitliliği ve bütünlüğü üzerine kuruludur.

Geleceğin beslenmesi daha fazla protein değil, daha fazla bitkidir.

En uzun yaşayan toplumların ortak noktası budur.

Modern bilimin vardığı sonuç da budur.

♣︎  [Proteinlerle İlgili Ayrıntılı Bilgi İçin Blog Yazısını Okuyun  👉  Protein Ne İşe Yarar, Protein Kaynakları ve Yüksek Protein İçeren Besinler Nelerdir?]