"Scipio Africanus: Napolyon'dan Daha Büyük" Özeti

B. H. Liddell Hart, bu eserle Scipio Africanus'u Napolyon gibi "yıkıcı" dahilerin önüne koyarak, gerçek zaferin savaş meydanında düşmanı ezmek değil, kalıcı bir barış inşa etmek olduğunu savunuyor. I. Dünya Savaşı'nın kanlı siperlerinden alınan derslerle, Scipio'nun zekaya ve stratejik manevraya dayalı yaklaşımı, modern dünya için askeri bir pusula olarak sunuluyor. Bu kitap, bir biyografiden öte, gücün akılla nasıl dizginleneceğini gösteren, Cumhuriyet değerlerine bağlı bir lideri anlatıyor.

BİRİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın "Scipio Africanus: Greater Than Napoleon" adlı eserinin "Alacakaranlık" (Half Light) başlıklı birinci bölümü, Scipio'nun tarih sahnesine çıkışını ve gençlik yıllarındaki belirleyici anları konu alır. M.Ö. 235 yılında, Roma'nın kuruluşunun 517. yılında doğan Publius Cornelius Scipio, soylu Cornelii ailesine mensuptur. Erken dönem yaşamına dair kayıtlar sınırlı olsa da, yazar onun karakterini ve liderlik potansiyelini ortaya koyan iki kritik olayı detaylandırır.

İlk olarak, henüz 17 yaşındayken katıldığı Ticinus Savaşı'nda, babasının düşman süvarileri tarafından kuşatıldığını gören Scipio, tereddüt eden askerlerin aksine tek başına atılarak babasının hayatını kurtarır. Bu kahramanlığı için kendisine sunulan sivil tacı (bir nevi onur madalyası), eylemin ödülünün kendisi olduğunu belirterek reddeder.

İkinci önemli olay ise Roma'nın Cannae’de Hannibal’a karşı ağır yenilgisinden sonra yaşanır. Bir askeri tribün olan Scipio, hayatta kalanların toplandığı Canusium'da komutayı devralır. Lucius Caecilius Metellus liderliğindeki bazı genç soyluların umutsuzluğa kapılarak Roma'yı terk etme planları yaptığını öğrenince, toplantılarını basar. Kılıcını çekerek Roma'yı asla terk etmeyeceğine dair yemin eder ve oradakileri de ölüm tehdidiyle aynı yemini etmeye zorlayarak olası bir isyanı ve kaçışı engeller. Bu olaylar, Scipio'nun sadece cesaretini değil, kriz anlarındaki psikolojik kavrayışını ve liderlik yeteneğini de kanıtlar niteliktedir.

İKİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Şafak" (Dawn) başlıklı ikinci bölümü, Roma'nın İspanya'daki askeri felaketinin ardından Scipio'nun sahneye bir başkomutan olarak çıkışını ve umutsuz görünen bir durumu tersine çevirmek için attığı stratejik adımları anlatır.

M.Ö. 211 yılında, Scipio'nun babası ve amcasının İspanya'da Kartacalılar tarafından öldürülmesi ve ordularının yok edilmesiyle Roma, Ebro Nehri'nin kuzeyine sıkışmış, moralmen çökmüş bir durumdadır. Senato, bu tehlikeli görevi üstlenecek bir komutan bulmakta zorlanırken, henüz 24 yaşında olan ve yasal yaş sınırının çok altında bulunan Scipio gönüllü olur.

İspanya'ya vardığında, ilk iş olarak savunmada kalan ve morali bozuk olan askerleri toparlar. Önceki geçici komutan Marcius'a saygı göstererek komuta birliğini sağlar ve askerlerine geçmişteki savunmaları için teşekkür ederek onlara güven aşılar. Kışı Tarraco'daki üssünde geçiren Scipio, bu süreyi sadece ordusunu eğitmekle değil, aynı zamanda kritik bir istihbarat çalışmasıyla değerlendirir. Kartaca kuvvetlerinin İspanya'da üç ayrı orduya bölündüğünü ve birbirlerinden uzak olduklarını tespit eder. Daha da önemlisi, düşmanın lojistik merkezi, hazinesi ve İspanyol rehinelerinin tutulduğu Yeni Kartaca'nın (Cartagena) stratejik önemini kavrar.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin “Yeni Kartaca Fırtınası" (The Storm of Cartagena) başlıklı üçüncü bölümü, Scipio'nun askeri dehasını kanıtladığı ve savaşın seyrini değiştiren cüretkar operasyonunu anlatır. Scipio, İspanya'daki Kartaca ordularının dağınıklığından faydalanarak, düşmanın ana üssü, hazinesi ve lojistik kalbi olan Yeni Kartaca'ya (Cartagena) sürpriz bir saldırı düzenlemeye karar verir.

Haritalar

Baharın gelmesiyle birlikte Scipio, yaklaşık 27.500 kişilik ordusuyla inanılmaz bir hızla ilerleyerek şehre ulaşır. Şehir, bir yarımada üzerinde kuruludur ve kuzeyi sığ bir lagünle çevrilidir. Scipio, balıkçılardan öğrendiği kritik bir bilgiyi stratejisinin merkezine koyar: Gelgit çekildiğinde lagün suları sığlaşmaktadır. Planını buna göre kurgulayan Scipio, ana kuvvetleriyle karadan, yani kıstaktan saldırarak düşman savunmasını bu noktaya odaklar. Merdivenlerle yapılan ilk saldırılar, duvarların yüksekliği ve düşmanın direnci nedeniyle zorlu geçer.

Ancak bu saldırı aslında bir oyalama taktiğidir. Öğleden sonra suların çekilmesiyle birlikte, Scipio önceden hazırladığı 500 kişilik seçkin bir birliği lagün üzerinden harekete geçirir. Suların çekilmesiyle savunmasız kalan taraftan duvarlara tırmanan askerler, şehir içine sızarak kapıları içeriden açmayı başarır ve Roma ordusu şehri ele geçirir.

Zaferin ardından Scipio, sadece askeri değil, diplomatik bir liderlik de sergiler. Şehri yağmalamak yerine disiplinli bir şekilde ganimeti paylaştırır. Daha da önemlisi, Kartacalıların elindeki İspanyol rehinelere, özellikle de soylu Allucius'un nişanlısına gösterdiği saygı ve onları serbest bırakması, yerel kabilelerin gönlünü fetheder. Bu "taktiksel" cömertlik, Scipio'ya kısa sürede 1400 kişilik bir süvari desteği olarak geri döner. Bölüm, Scipio'nun bu zaferle stratejik inisiyatifi ele geçirdiğini ve askerlerini yeni bir disiplinle eğitmeye başladığını belirterek sona erer.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Baecula Savaşı" (The Battle of Baecula) başlıklı dördüncü bölümü, Scipio'nun açık sahadaki ilk büyük sınavını ve geliştirdiği taktiksel yenilikleri ele alır. Kartaca'nın İspanya'daki ana üssü Yeni Kartaca'yı ele geçirdikten sonra inisiyatifi ele alan Scipio, düşman ordularının birleşmesini engellemek amacıyla, M.Ö. 208 yılında kışlağından çıkarak Hasdrubal Barca'nın üzerine yürür.

Hasdrubal, Scipio'nun yaklaşması üzerine Baecula (bugünkü Bailén yakınları) civarında, arkası nehre dayalı, yanları sarp vadilerle korunan yüksek bir platoda son derece güçlü bir savunma pozisyonu alır. Bu konum, Roma ordusunu dezavantajlı bir cephe taarruzuna zorlamak için seçilmiştir. Scipio, platoya vardığında durumu analiz eder ve ciddi bir ikilemle karşı karşıya kalır: Ya bu sarp mevziye riskli bir saldırı düzenleyecek ya da geri çekilecektir. Ancak geri çekilmek veya beklemek, diğer iki Kartaca ordusunun (Mago ve Hasdrubal Gisgo) yardıma gelmesine ve Roma ordusunun kuşatılmasına yol açabilecektir.

Scipio, beklemek yerine harekete geçmeye karar verir, ancak bunu klasik bir yöntemle yapmaz. Scipio, önce hafif piyadelerini (velites) ve seçkin birliklerini düşmanın merkezine, yani platonun ön yüzüne göndererek Hasdrubal'ın dikkatini bu noktaya çeker. Hasdrubal, bunun sadece bir öncü çatışma olduğunu düşünerek ana kuvvetlerini kampından tam olarak çıkarmaz ve düzen almaz.

Düşman merkezi bu şekilde "sabitlenmişken" (fixing), Scipio asıl hamlesini yapar. Ordusunun ağır piyadelerini ikiye böler. Bir kanadın komutasını güvendiği yardımcısı Laelius'a vererek sağ taraftan, engebeli araziden dolaşmasını emreder. Kendisi de diğer yarısıyla sol kanattan tırmanışa geçer. Bu, düşmanın hiç beklemediği bir anda, her iki kanattan gerçekleşen bir kıskaç hareketidir. Hasdrubal'ın ordusu, henüz tam savaş düzenine geçememişken yanlardan ve arkadan kuşatılır.

Savaş, Roma'nın kesin zaferiyle sonuçlanır, ancak Hasdrubal, fillerini ve hazinesini alarak savaş alanından kaçmayı başarır. Bu savaş, Scipio'nun sadece cesur değil, aynı zamanda hesaplı bir taktikçi olduğunu kanıtlar.

BEŞİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin beşinci bölümü, Scipio'nun askeri dehasının zirvesi ve Antik Çağ'ın en sofistike taktiksel manevralarından biri olarak kabul edilen Ilipa zaferini (M.Ö. 206) anlatır. Baecula Savaşı'ndan sonra Scipio, İspanya'daki Kartaca varlığını tamamen sona erdirmek için Hasdrubal Gisgo ve Mago Barca'nın birleşmiş ordularının üzerine yürür.

Kartaca ordusu, yaklaşık 70.000 piyade, 4.000 süvari ve 32 filden oluşan devasa bir güce sahiptir ve Sevilla yakınlarındaki Ilipa (Silpia) ovasında kamp kurmuştur. Scipio'nun kuvvetleri ise yaklaşık 45.000 kişidir ve bunun önemli bir kısmı, güvenilirliği şüpheli olan yerel İspanyol müttefiklerden oluşmaktadır.

Günlerce süren öncü çatışmalarında Scipio, bilinçli bir rutin oluşturur. Her sabah, lejyonlarını (en güçlü birliklerini) merkeze, İspanyol müttefiklerini ise kanatlara yerleştirerek ordusunu dizer. Kartacalı komutan Hasdrubal da buna karşılık olarak kendi seçkin Afrika birliklerini merkeze, daha zayıf İspanyol birliklerini kanatlara koyar. Ancak her iki taraf da günlerce saldırmaz; bu durum Hasdrubal'da Scipio'nun düzeninin sabit olduğu inancını yerleştirir.

Savaş günü geldiğinde Scipio, şafaktan önce askerlerini doyurur ve gün ağarırken kampından çıkarak hızla savaş düzenine geçer. Ancak bu sefer dizilişi tamamen değiştirmiştir: En zayıf İspanyol birliklerini merkeze, seçkin Roma lejyonlarını ise kanatlara yerleştirmiştir. Bu, düşmanın hiç beklemediği bir "tersine" düzendir. Ayrıca süvarilerini ve hafif piyadelerini (velites) kanatların en ucuna yerleştirerek düşmanı taciz etmeye başlar.

Hasdrubal, ani saldırı karşısında askerlerini kahvaltı etmeden aceleyle dışarı çıkarır ve alışkanlık olduğu üzere eski düzenini (güçlü merkez, zayıf kanatlar) alır. Scipio, düşman tam düzenini alamadan manevrasına başlar. Roma ordusunun merkezi yavaşça ilerlerken (reddedilmiş merkez), kanatlar hızla ileri atılır ve içe doğru dönerek düşmanın zayıf kanatlarına saldırır.

Scipio'nun güçlü kanatları, Hasdrubal'ın zayıf kanatlarını ezerken, Roma merkezi düşman merkezinden uzakta durarak Kartaca'nın en güçlü birliği olan Afrikalıları çatışma dışı bırakır (Fixing). Eğer Afrikalılar kanatlara yardıma gitmeye çalışırlarsa, karşılarında Roma merkezini bulacaklardır; yerlerinde kalırlarsa ise savaşmadan izlemek zorunda kalacaklardır.

Savaşın sonucunda Kartaca kanatları tamamen çöker, aç ve yorgun olan merkezdeki birlikler ise panikleyerek kaçmaya başlar. Scipio, Baecula'daki temkinli yaklaşımının aksine bu kez acımasız bir takip başlatır. Kartaca ordusu neredeyse tamamen yok edilir, Hasdrubal ve Mago ise kaçarak Afrika'ya gitmek zorunda kalır. Ilipa, Scipio'nun "Dolaylı Tutum" stratejisinin en mükemmel örneği olarak tarihe geçer ve Roma'nın İspanya'daki hakimiyetini kesinleştirir.

ALTINCI BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "İspanya'nın Boyun Eğdirilmesi" (The Subjugation of Spain) başlıklı altıncı bölümü, Ilipa zaferinin ardından İspanya'daki Kartaca varlığının tamamen temizlenmesini ve Scipio'nun sadece dış düşmanlarla değil, iç isyanlarla da nasıl başa çıktığını anlatır. Bu bölüm, Scipio'nun karakterinin sert ve disiplinli yönünü, diplomatik vizyonunu ve kriz yönetimindeki ustalığını gözler önüne serer.

İlipa zaferinden sonra Kartaca ordusu dağılmış olsa da bazı İspanyol şehirleri ve kabileleri Roma’ya direnmeye devam eder. Genellikle merhametiyle tanınan Scipio, burada ihanetin bedelini göstermek için sert davranır; Iliturgi yerle bir edilir.

Bu operasyonlar sırasında Scipio ağır bir hastalığa yakalanır ve öldüğüne dair söylentiler yayılır. Bu haber İspanya’da kaosa yol açar: Indibilis ve Mandonius isyan başlatır; daha da tehlikelisi, Sucro’daki 8.000 kişilik Roma birliği maaşların ödenmemesini ve uzun hizmeti gerekçe göstererek ayaklanır.

Scipio iyileşince isyanın yönü değişir. İsyancılara doğrudan saldırmak yerine bir tuzak kurar: “Maaşlarınızı ödeyeceğim” diyerek onları Yeni Kartaca’ya çağırır. Şehre girerlerken sadık birliklerini sanki sefere gidiyormuş gibi dışarı çıkarır; ardından bu birlikler gizlice geri dönüp isyancıları kuşatır.

İsyancılar silahsız halde meydanda toplanınca Scipio karşılarına çıkar. Liddell Hart’ın çok etkileyici bulduğu konuşmasında önce anlayışlı bir ton takınır, sonra sertleşerek onları vatana ihanetle suçlar. Tam bu anda sadık askerler kılıçlarını kalkanlarına vurarak ürkütücü bir gürültü çıkarır; psikolojik şokla isyancılar donakalır. Elebaşları yakalanıp idam edilir, geri kalanlar ise kan dökülmeden disipline döndürülür ve ordu yeniden birleştirilir.

Scipio, beş yıl önce felaketin eşiğindeki bir cepheyi devralmış, şimdi ise tüm İspanya'yı Roma toprağı yaparak görevini tamamlamıştır. Artık gözünü asıl hedefe, Afrika'ya dikerek Roma'ya döner.

YEDİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Gerçek Hedef" (The True Objective) başlıklı yedinci bölümü, Scipio'nun askeri dehasının yanı sıra politik vizyonunu ve "Büyük Strateji" (Grand Strategy) anlayışını ortaya koyduğu en kritik bölümlerden biridir. İspanya'yı tamamen fetheden Scipio, M.Ö. 205 yılında Roma'ya döner ve konsüllüğe aday olur. Ancak bu bölüm, sadece bir seçim sürecini değil, Roma'nın kaderini belirleyecek iki farklı stratejik zihniyetin çatışmasını anlatır.

Scipio, Roma'ya döndüğünde halkın kahramanıdır ve oy birliğiyle konsül seçilir. Ancak onun kafasındaki "Gerçek Hedef", Hannibal'i İtalya'da yenmeye çalışmak değildir. Liddell Hart, Scipio'nun stratejisini, düşmanın ağırlık merkezini (Center of Gravity) hedef alan modern bir yaklaşım olarak tanımlar. Scipio'ya göre, Hannibal'i İtalya'dan söküp atmanın tek yolu, onu kendi evinde, Afrika'da savunmaya zorlamaktır. Bu, askeri tarihte "Dolaylı Tutum" stratejisinin en büyük örneklerinden biridir: Düşmana doğrudan saldırmak yerine, onun en hassas noktasına, yani vatanına tehdit oluşturarak onu geri çekilmeye mecbur bırakmak.

Bu cesur plan, Senato'da sert bir muhalefetle karşılaşır. Muhalefetin lideri, Roma'nın yaşlı ve saygın devlet adamı, "Cunctator" (Oyalayıcı) lakaplı Fabius Maximus'tur. Fabius, Senato'da yaptığı uzun konuşmalarda, Hannibal İtalya'dayken orduyu Afrika'ya götürmenin delilik olduğunu, Roma'nın savunmasız kalacağını savunur. Ona göre savaşın kazanılacağı yer İtalya toprağıdır. Bu çatışma, sadece iki kişi arasında değil, "güvenli savunma" ile "riskli ama kesin sonuçlu saldırı" doktrinleri arasındadır.

Senato, Fabius'un etkisiyle Scipio'nun Afrika planına izin vermez. Ancak halkın Scipio'ya olan desteği o kadar büyüktür ki, Senato bir uzlaşmaya varmak zorunda kalır. Scipio'ya eyalet olarak Sicilya verilir ve eğer "devletin yararına görürse" Afrika'ya geçmesine ucu açık bir izin tanınır. Ancak Senato, onun elini kolunu bağlamak için ona yeni asker toplama yetkisi vermez ve ödenek ayırmaz. Scipio, bu kısıtlamayı bir avantaja çevirir. Devletten asker alamayınca, İtalya'nın dört bir yanından gelen ve onun şöhretine güvenen gönüllüleri toplar.

Scipio, burada yıllar önceki Cannae yenilgisinden sağ kurtuldukları için cezalandırılarak Sicilya'ya sürülmüş olan "hayalet lejyonları" bulur. Roma devleti bu askerleri utanç kaynağı olarak görürken, Scipio onların deneyimli ve intikam hırsıyla dolu olduklarını fark eder. Onları rehabilite eder, yeni taktiklerle donatır ve gönüllü birlikleriyle birleştirerek Afrika'yı fethedecek modern orduyu yaratır. Liddell Hart, bu süreci Scipio'nun insan psikolojisinden anlayan liderliğinin zirvesi olarak yorumlar; o, "atılmış taşları baş köşeye koyarak" zaferin mimarisini kurmuştur.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Siyasi Bir Engel" (A Political Hitch) başlıklı sekizinci bölümü, Scipio'nun askeri hazırlıklarının ortasında karşılaştığı en ciddi politik krizi ve kariyerini neredeyse bitirebilecek bir skandalı nasıl yönettiğini anlatır.

Olaylar, İtalya'nın burnundaki stratejik Locri kentinin Roma'nın eline geçmesiyle başlar. Scipio’nun atadığı vali Pleminius, zalim ve açgözlü bir yönetim sergiler. Askerleri halkı yağmalar, kadınlara tecavüz eder ve hatta tapınak hazinelerini çalar. Bu durum, sadece Locri halkını değil, Roma'nın ahlaki itibarını da zedeler.

Locri'den kaçan bir heyet Roma Senatosu'na gelerek şikayette bulunur. Fabius, Senato'da ateşli bir konuşma yaparak tüm suçu Scipio'ya atar. Fabius, Scipio'nun derhal görevden alınmasını ve Roma'ya zincirlenerek getirilmesini talep eder. Senato'da hava Scipio aleyhine döner; Afrika seferi ve Scipio'nun kariyeri pamuk ipliğine bağlıdır.

Senato, durumu yerinde incelemek üzere bir komisyon kurulmasına karar verir. Scipio, komisyon Syracuse'a geldiğinde, onları kusursuz bir askeri düzenle karşılar. Askerler mükemmel bir disiplin içindedir, silahlar parlamaktadır, ambarlar erzak doludur ve yeni inşa edilen donanma limanda savaşa hazır beklemektedir. Scipio, komisyon üyelerine ordusunu manevra yaptırarak gezdirir ve sanki bir savaştaymışçasına yeteneklerini sergiler.

Bu gövde gösterisi, komisyon üyelerini, hatta Scipio'ya önyargılı gelenleri bile büyüler. Fabius'un "disiplinsiz ve yozlaşmış" olarak nitelediği ordunun, aslında Roma'nın gördüğü en modern ve hazır savaş makinesi olduğu anlaşılır. Komisyon başkanı, Scipio'ya hayranlığını ifade ederek, onun sadece suçsuz olduğunu değil, aynı zamanda Roma'nın zaferi için tek umut olduğunu Senato'ya rapor eder.

Senato, büyük bir coşkuyla Scipio'ya Afrika'ya geçme iznini verir. Liddell Hart, bu olayı Scipio'nun karakterinin bir kanıtı olarak sunar: O, dedikodulara lafla değil, eylemle ve somut başarıyla cevap veren, kendine güveni tam bir liderdir. "Siyasi Engel" aşılmış, artık hedef Afrika'dır.

DOKUZUNCU BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Afrika" (Africa) başlıklı dokuzuncu bölümü, Scipio'nun "Dolaylı Tutum" stratejisinin nihai aşaması olan Afrika seferinin başlangıcını ve buradaki ilk kritik manevralarını konu alır. Scipio, M.Ö. 204 yılında Sicilya'nın Lilybaeum limanından yaklaşık 30.000 kişilik bir ordu ve 400 nakliye gemisiyle denize açılır. Bu sefer, savaşın ağırlık merkezini İtalya'dan Afrika'ya taşıyan cesur bir stratejik hamledir.

Haritalar

Scipio, "Güzel Burun" yakınlarında karaya çıkar. Bu haber Kartaca'da büyük bir panik yaratır. Scipio'nun ilk hedefi, kendisine bir üs ve ikmal noktası sağlamak üzere stratejik bir liman kenti olan Utica'dır. Ancak önce, keşif yaparken karşılaştığı Hanno (Hamilcar'ın oğlu) komutasındaki Kartaca süvarilerini zekice bir pusuyla yok eder ve Hanno'yu öldürür. Bu ilk zafer moral üstünlüğü sağlasa da, asıl zorluk henüz başlamıştır.

Scipio, Utica'yı kuşatır ancak şehir güçlü surlarla korunmaktadır. Daha da kötüsü, Kartacalı komutan Hasdrubal Gisgo ve Numidya Kralı Syphax, toplamda 80.000 piyade ve 13.000 süvariden oluşan devasa bir orduyla yardıma gelir. Sayıca çok geride olan Scipio, kuşatmayı kaldırmak ve deniz kenarındaki dar bir yarımadaya çekilmek zorunda kalır. Kışın gelmesiyle birlikte Scipio, denizde Roma donanması, karada ise iki dev düşman ordusu arasında sıkışıp kalmış gibi görünür.

İşte bu noktada Liddell Hart, Scipio'nun askeri dehasının yanı sıra diplomatik kurnazlığını vurgular. Kış boyunca Scipio, Syphax ile sahte barış görüşmeleri başlatır. Amacı barış yapmak değil, zaman kazanmak ve istihbarat toplamaktır. Müzakere heyetindeki "köle" kılığındaki seçkin subaylar (centurionlar), düşman kamplarına girerek çadırların yerleşimini, nöbetçileri ve en önemlisi, Numidya kulübelerinin saz ve kamıştan yapıldığını tespit ederler.

Baharın gelmesiyle Scipio, barış görüşmelerini aniden keser ve düşmanın rehavetinden faydalanarak tarihin en yıkıcı gece baskınlarından birini planlar. Ordusunu ikiye böler; Laelius ve Masinissa'yı Syphax'ın kampına gönderirken, kendisi Hasdrubal'ın kampına yönelir. Laelius'un adamları Numidya kampını ateşe verir. Alevlerin kaza sonucu çıktığını sanan ve silahsız bir şekilde dışarı fırlayan Numidyalılar, Romalılar tarafından kılıçtan geçirilir. Aynı anda diğer kamptaki karmaşayı gören Hasdrubal'ın askerleri de yardıma koşarken Scipio'nun saldırısına uğrar.

Kartaca ve Numidya ordularının neredeyse tamamen yok edilmiştir (yaklaşık 40.000 ölü). Scipio, tek bir kılıç darbesi almadan, düşmanın sayısal üstünlüğünü zeka ve ateşle yok etmiştir. Bu zafer, Kartaca'nın direncini kırar ve Hannibal'in İtalya'dan geri çağrılma sürecini başlatır.

ONUNCU BÖLÜM

Kitabın onuncu bölümü Scipio'nun askeri zaferlerini diplomatik bir sonuca bağlama girişimini, Kartaca'nın bu süreci Hannibal'in dönüşüyle birlikte nasıl sabote ettiğini ve savaşın nihai hesaplaşmaya doğru evrilmesini konu alır.

Kampların yakılması felaketinden sonra Kartaca, Hasdrubal ve Syphax komutasında yeni bir ordu toplamıştır. Scipio, bu orduyu Bagradas Vadisi'nde karşılar ve burada, Ilipa'dakine benzer ancak daha gelişmiş bir kuşatma manevrası uygular. Roma merkezi düşmanı tutarken, kanatlar açılarak düşmanı çember içine alır ve yok eder. Bu zaferin ardından Laelius ve Masinissa, kaçan Syphax'ı takip ederek onu Cirta'da yakalar. Syphax'ın esir düşmesi ve Numidya krallığının Masinissa'nın eline geçmesi, Kartaca'yı en önemli müttefikinden ve süvari kaynağından mahrum bırakır.

Arka arkaya gelen bu felaketler üzerine Kartaca Senatosu, barış istemek zorunda kalır. Liddell Hart, bu noktada Scipio'nun "Büyük Strateji" anlayışına dikkat çeker. Scipio, Kartaca'yı haritadan silmek yerine, Roma'nın güvenliğini sağlayacak ve kalıcı bir barışı tesis edecek ılımlı şartlar sunar. Bu şartlar arasında İtalya ve İspanya'dan çekilme, donanmanın teslimi ve savaş tazminatı vardır, ancak Kartaca'nın bağımsızlığına dokunulmaz. Scipio'nun bu tutumu, onun sadece bir asker değil, geleceği düşünen bir devlet adamı olduğunu gösterir.

Kartaca şartları kabul eder ve Roma'ya onay için elçiler gönderilir; bu sırada bir ateşkes (mütareke) ilan edilir. Ancak bu barış süreci, Hannibal'in İtalya'dan ayrılıp Afrika'ya ayak basmasıyla zehirlenmeye başlar. Yıllardır İtalya'da yenilgisiz bir efsane olan Hannibal'in dönüşü, Kartacalıları yeniden cesaretlendirir. Barış, artık bir zorunluluktan ziyade, Hannibal'in ordusunu toparlaması için kazanılmış bir zaman olarak görülmeye başlanır.

Roma'dan Scipio'ya erzak taşıyan büyük bir filo, fırtına nedeniyle Kartaca limanı önlerine sürüklenir. Açlık çeken ve Hannibal'in varlığıyla cesaretlenen Kartaca halkı ve senatosu, mütareke kurallarını hiçe sayarak bu gemilere el koyar. Scipio, durumu protesto etmek ve gemilerin iadesini istemek için elçiler gönderdiğinde, Kartacalılar sadece talebi reddetmekle kalmaz, aynı zamanda dönüş yolunda Roma elçilerine pusu kurarak onları öldürmeye çalışır.

Liddell Hart, bu olayı dönüm noktası olarak niteler. Kartaca, sadece askeri bir hata yapmamış, aynı zamanda "inanç ve ahde vefa" (fides) ilkesini çiğneyerek ahlaki üstünlüğü tamamen Roma'ya teslim etmiştir. Scipio için artık barış masası devrilmiştir; geriye kalan tek çözüm kılıçtır.

ONBİRİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Zama" başlıklı on birinci bölümü, İkinci Pön Savaşı'nın nihai hesaplaşması olan Zama Savaşı'nı (M.Ö. 202) ve tarihin gördüğü en büyük iki askeri dehanın, Hannibal ve Scipio'nun karşılaşmasını konu alır.

Savaş öncesinde, Hannibal bir görüşme talep eder. Hannibal, Scipio'ya barış teklif eder. Ancak Scipio, Kartaca'nın önceki barış anlaşmasını "haince" bozduğunu (bir önceki bölümde anlatılan gemilere el koyma olayı) hatırlatarak, artık tek çözümün koşulsuz teslimiyet veya savaş olduğunu belirtir.

Savaş günü geldiğinde, her iki komutan da alışılmışın dışında taktikler sergiler.

• Hannibal ordusunu üç hat şeklinde dizer. En önde paralı askerler, arkasında Kartacalı yerel birlikler ve en arkada, yaklaşık 200 metre mesafede, İtalya'dan getirdiği efsanevi "Eski Muhafızları" (Veterans) yer alır. En öne ise 80 savaş filini yerleştirerek Roma saflarını yarmayı hedefler.

• Scipio, Hannibal'in fillerine karşı devrim niteliğinde bir önlem alır. Roma ordusunun klasik satranç tahtası (quincunx) dizilişini değiştirerek, manipleri (birliklerini) arka arkaya sütunlar halinde dizer. Böylece fillerin geçebileceği geniş koridorlar yaratır. Bu boşlukları ise hafif piyadelerle (velites) gizler.

Savaş, fillerin saldırısıyla başlar. Scipio'nun tuzağı kusursuz işler; filler koridorlardan zararsızca geçer veya ürkerek Hannibal'in kendi süvarilerini ezer. Bu kaostan faydalanan Laelius ve Masinissa komutasındaki Roma-Numidya süvarileri, Kartaca süvarilerini savaş alanından sürer.

Piyade çatışmasında ise Roma'nın hastati birlikleri, Hannibal'in ilk iki hattını ezer. Ancak Hannibal'in üçüncü hattı olan "Eski Muhafızlar" hala tazedir. İşte bu noktada Liddell Hart, Scipio'nun ustalığının zirvesini, "Büyük Taktiksel Duraksama"yı anlatır. Scipio, yorgun askerlerini Hannibal'in taze ve güçlü gazileriyle çarpıştırmak yerine borularla orduyu durdurur. Kanlı ve cesetlerle dolu zeminde, askerlerini yeniden düzenler. Arka saflardaki (principes ve triarii) birliklerini kanatlara açarak hattını uzatır ve Hannibal'in hattını saracak bir düzen alır.

Son aşamada piyadeler amansızca çarpışırken, kovalamacadan dönen Roma süvarileri Hannibal'in ordusuna arkadan saldırır. Cannae'de Hannibal'in Roma'ya yaptığını, bu kez Scipio Hannibal'e yapar: "Çekiç ve Örs". Kartaca ordusu tamamen yok edilir, Hannibal kaçar ve savaş Scipio'nun kesin zaferiyle biter.

Bu bölüm, Scipio'nun sadece bir stratejist değil, savaşın kaosunda bile ordusuna hakim olabilen bir "taktik sanatçısı" olduğunu kanıtlar.

ONİKİNCİ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Zama'dan Sonra" (After Zama) başlıklı on ikinci bölümü, Zama zaferinin ardından barışın tesis edilmesini, Scipio'nun diplomatik ustalığını ve Hannibal ile olan saygıya dayalı ilişkisini ele alır.

Savaştan sonra Hannibal, Hadrumetum'a kaçarken, Scipio vakit kaybetmeden Kartaca üzerindeki baskıyı artırır. Scipio, önce Vermina komutasındaki taze bir Numidya ordusunu yok eder, ardından donanmasıyla Kartaca limanı önlerine gelerek şehre korku salar. Ancak Scipio'nun amacı Kartaca'yı yerle bir etmek değildir; o, "Büyük Strateji"si gereği, Roma'nın güvenliğini sağlayacak kalıcı bir barış istemektedir.

Kartaca'dan gelen barış elçilerini Tunus'ta kabul eden Scipio, sunduğu şartlarla hem Roma'daki intikamcı kanadı hem de Kartaca'yı şaşırtır. Şartlar serttir ancak Kartaca'nın varlığını sürdürmesine izin verir:

• Kartaca, Afrika dışındaki tüm topraklardan çekilecektir.

• Numidya Krallığı, Masinissa'ya bırakılacaktır.

• Roma'nın izni olmadan Afrika dışında ve hatta içinde savaş ilan edemeyecektir (bu madde Kartaca'yı savunmasız bırakmış ve ileride 3. Pön Savaşı'na zemin hazırlamıştır).

• 10 trireme hariç tüm savaş gemileri ve bütün filler teslim edilecektir.

• 50 yıl boyunca toplam 10.000 talent savaş tazminatı ödenecektir.

Liddell Hart, Scipio'nun bu şartlarını, dönemin diğer fatihlerine kıyasla son derece "modern" ve ılımlı bulur. Scipio, düşmanını yok etmek yerine onu zararsız hale getirerek Roma sistemine entegre etmeyi seçmiştir.

Anlaşma Roma Senatosu tarafından onaylandıktan sonra, tarihin en dramatik sahnelerinden biri yaşanır. Kartaca'nın teslim ettiği 500 gemilik devasa donanma, Scipio'nun emriyle açık denize çıkarılır ve ateşe verilir.

Scipio, görevini tamamlamış olarak Roma'ya döner ve görkemli bir zafer alayı (Triumph) ile karşılanır. Halkın coşkusu o kadar büyüktür ki, ona fethettiği kıtanın adı verilerek "Africanus" unvanı takdim edilir.

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Kitabın "Siesta" bölümü, Zama Zaferi (M.Ö. 201) ile Suriye Savaşı arasındaki on yıllık gerilimli barış dönemini inceler.

Scipio, halkın kendisine sunduğu diktatörlük yetkilerini reddederek Cumhuriyet değerlerine sadık kalır ve "Princeps Senatus" olarak Roma'yı yönetir. Ancak bu dönemde, Scipio'nun vizyonuna karşı çıkan muhafazakar Cato'nun siyasi saldırıları başlar.

Diğer yanda Hannibal, Kartaca'da gerçekleştirdiği ekonomik reformlarla devlet adamlığındaki dehasını kanıtlar. Ancak Kartaca'nın bu hızlı toparlanışı, Roma'daki muhafazakar kanadı korkutur. Scipio'nun itirazlarına rağmen Senato'nun baskısı sonucu Hannibal, Suriye Kralı Antiochus'a sığınmak zorunda kalır. Scipio'nun korumaya çalıştığı barış ortamı ("Siesta"), Hannibal ve Antiochus ittifakıyla sona ererken, hem içerde Cato hem de dışarda eski rakibiyle yüzleşeceği yeni bir fırtına yaklaşmaktadır.

ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Son Tur" başlıklı bölümü, Scipio Africanus'un askeri kariyerinin finali olan ve Roma'yı Doğu Akdeniz'in tartışmasız hakimi yapan M.Ö. 190 yılındaki III. Antiochus seferini konu alır. Hannibal’in de danışmanlık yaptığı Antiochus'un yükselişi karşısında, sefer komutası kura ile Scipio'nun kardeşi Lucius'a düşer. Senato'nun kardeşinin yeteneklerine duyduğu güvensizliği gören Scipio, egosunu devlet çıkarlarının gerisinde tutarak, kardeşinin emrinde bir yardımcı (legate) olarak sefere katılmayı teklif eder ve krizi çözer.

Ordu Asya'ya ilerlerken Scipio'nun oğlu esir düşer; Antiochus'un onu geri vermesi Scipio'yu bir baba olarak memnun etse de, bir devlet adamı olarak savaşa dair kararlılığını etkilemez. Ancak Scipio, seferin en kritik anında hastalanır ve belirleyici muharebeyi bizzat yönetemez. Hasta yatağından stratejik dehasını konuşturarak, kardeşi Lucius'a savaşı Magnesia ovasında kabul etmelerini öğütler. Scipio'nun öngördüğü gibi, Roma disiplini açık alanda Antiochus'un sayısal üstünlüğünü ve tırpanlı savaş arabalarını ezer. Kazanılan kesin zaferin ardından Scipio, Antiochus'u Toros Dağları'nın ardına çekilmeye zorlayan ağır barış şartlarını belirler. Bu "Son Tur", Scipio'nun büyüklüğünün rütbelerden değil, karakterinden geldiğini kanıtlayan görkemli bir finaldir.

ONBEŞİNCİ BÖLÜM

Liddell Hart'ın eserinin "Alacakaranlık" bölümü, Scipio Africanus'un askeri zaferlerinin ardından Roma'da maruz kaldığı siyasi vefasızlığı konu alır. Cato önderliğindeki muhafazakarlar, Scipio ailesinin artan gücünü tehdit olarak görerek, onu savaş alanında değil, bürokrasi ve hukuk yoluyla yıpratmaya çalışırlar. Kardeşi Lucius üzerinden yapılan yolsuzluk suçlamalarına öfkeyle karşılık veren Scipio, hesap defterlerini yırtarak suçlamaları reddeder.

Halk meclisinde yargılanmaya çalışıldığında, Zama zaferinin yıldönümünü hatırlatarak halkı peşinden Capitol'e sürükler ve politik rakiplerini yalnız bırakır. Bu karizmatik zaferine rağmen, hukuki tacizlerin devam edeceğini anlayan Scipio, Roma'yı terk ederek Liternum'a çekilir ve vatanına olan kırgınlığını mezar taşına yazdırdığı "Nankör vatan, kemiklerime bile sahip olamayacaksın" sözleriyle ifade eder.

Liddell Hart, tarihin dramatik bir cilvesine dikkat çeker. Scipio (M.Ö. 183) Liternum'da ölürken, aynı yıl, büyük rakibi Hannibal de Bithynia'da (Bursa yakınları), Romalıların takibinden kurtulmak için intihar ederek hayata veda eder. Antik Çağ'ın bu iki dev ismi, aynı yıl, vatanlarından uzakta ve sürgünde ölürler. "Alacakaranlık", güneşin her iki kahraman için de batışını simgeler.

ONALTINCI BÖLÜM

B. H. Liddell Hart'ın eserinin "Roma'nın Zirvesi" (Rome's Zenith) başlıklı on altıncı ve son bölümü, Scipio Africanus'un mirasının genel bir değerlendirmesi ve Roma'nın onun açtığı yolda nasıl bir imparatorluğa dönüştüğünün analizidir. Yazar bu bölümde, Scipio'nun stratejik vizyonunun Roma'yı sadece askeri bir güç olmaktan çıkarıp, evrensel bir medeniyete dönüştürdüğünü savunur.

Liddell Hart'a göre, Roma'nın bir şehir devletinden bir dünya imparatorluğuna dönüşmesi süreci, Scipio'nun zaferleriyle başlamıştır. Scipio, İspanya'yı ve Afrika'yı fethederek, Doğu'da Antiochus'u dize getirerek Roma'nın sınırlarını Akdeniz'in ötesine taşımıştır. Ancak yazar, Scipio'nun asıl başarısının coğrafi fetihler değil, bu fetihleri kalıcı kılan "güvenlik mimarisi" olduğunu vurgular. Scipio'nun düşmanlarını yok etmek yerine onları sisteme entegre etme (client states) stratejisi, Roma Barışı'nın (Pax Romana) temellerini atmıştır.

Bölümün en çarpıcı analizi, Scipio'nun ölümünden sonra Roma'nın benimsediği politik rota üzerinedir. Scipio'nun "dengeli güç" ve "ılımlı barış" anlayışı, onun ezeli rakibi Cato'nun "imha edici" doktrinine yenik düşmüştür. Cato'nun meşhur "Kartaca yıkılmalı" takıntısı, sonunda Üçüncü Pön Savaşı'na ve Kartaca'nın tamamen yok edilmesine yol açmıştır. Liddell Hart, bu durumu Roma'nın "Zirvesi" olarak görünse de, aslında "ahlaki çöküşünün" başlangıcı olarak niteler. Scipio, Kartaca'nın varlığının Roma'yı disiplinli ve uyanık tutacak bir "bileği taşı" olduğuna inanıyordu. Dış tehdidin ve rekabetin ortadan kalkmasıyla Roma, iç çatışmalara, lükse ve yozlaşmaya sürüklenmiş, Cumhuriyet rejimi bu ağırlığı taşıyamayarak çökmüştür.

Kitabın tezini özetleyen yazar, Scipio'nun neden Napolyon'dan "daha büyük" olduğunu bu bölümde netleştirir. Napolyon, sayısız savaş kazanmış bir taktik dehasıydı, ancak stratejisi yoktu; ardında harabe bir Fransa ve birleşmiş düşmanlar bıraktı. Scipio ise kazandığı her savaşı, daha iyi ve kalıcı bir barış kurmak için bir araç olarak kullandı. O, savaşın amacının sadece zafer değil, "zaferden sonraki huzur" olduğunu kavramıştı. Roma'nın yüzyıllar süren hakimiyeti, Napolyon'un kısa ömürlü imparatorluğunun aksine, Scipio'nun attığı sağlam temeller üzerinde yükselmiştir.

Sonuç olarak "Roma'nın Zirvesi", Scipio'nun askeri dehasını onurlandıran, ancak onun "centilmen" ve "vizyoner" liderlik anlayışının terk edilmesinin, Roma'nın uzun vadedeki felaketini (Cumhuriyetin yıkılışı) nasıl hazırladığını gösteren felsefi bir kapanıştır. Scipio, Roma'yı zirveye çıkarmış, ancak Roma o zirvede kalmayı sağlayan Scipio'nun ruhunu koruyamamıştır.