Daha Güzel Bir Hayat İçin Stoacı Formül: Anneni Ara

♣︎ Bu yazı Modern Stoacılık Rehberi'nin parçasıdır.

Bu sayfada Modern Stoacılığın Dönüşümü ve Teknikleri üzerine yazılar bulacaksınız.

Sayfadaki bu yazılara da göz atın:

♠︎ Stoik Düşünce İle Daha Sakin ve Huzurlu Olmak

♠︎ Stoacı Felsefeye Uygun Yaşamanın Yedi Faydası

♠︎ Stoacılık Nedir? Bugün İşimize Yarar mı?

Hepimiz daha güzel bir hayat ve daha mutlu bir yaşam peşinde koşuyoruz. Daha çok başarı, daha fazla huzur, daha iyi ilişkiler ve daha anlamlı günler istiyoruz. Fakat bütün çabamıza rağmen çoğu zaman bunu başardığımız söylenemez.

Belki de en büyük yanılgımız, her şeyin bir kez daha yaşanabileceğini sanmaktır.

Bir telefon görüşmesi, bir akşam yemeği, bir öpücük, bir vedasız ayrılık… Sanki hepsinin telafisi varmış gibi erteleriz. Oysa hayat bize sonsuz tekrar hakkı vermez; sadece farkına varmadığımız sınırlı sayıda an sunar.

İşte Stoacı düşüncenin sarsıcı gücü burada ortaya çıkar. Hem antik hem de modern Stoacı filozoflar Memento Mori, yani ölümü hatırla kavramını çok önemserler. Ölümü hatırlamak insanı karamsar yapmaz; aksine onu içinde bulunduğu uyuşukluktan uyandırır ve daha güzel bir hayat için güçlü bir uyarıcı görevi görür.

Çünkü daha dikkatli yaşamak için ihtiyaç duyduğumuz şey, zamanımızın bol olduğunu düşünmek değil; tam tersine, günlerimizin sayılı olduğunu kavramaktır.

Daha Güzel Bir Hayat İçin Stoacı Formül Nedir?

William Irvine’in mutlu, anlamlı ve daha güzel bir hayat için önerdiği Stoacı formül oldukça basittir:

X = Yaşamak için geriye kalan gün sayısı

Çoğu insan için, çoğu zaman, X’in değeri bilinmez. Ama unutmamamız gereken asıl şey şudur: Bu sayı her ne olursa olsun, sonludur.

Böyle bir düşünce ilk bakışta karamsar görünebilir. Oysa Stoacılar bunun, insanın elinde kalan zamanı boşa harcamamasını sağlayacağını fark etmişlerdi.

Bugünü bir iş arkadaşınla ya da bir akrabanla anlamsız bir tartışmaya girerek mi geçirmelisin? Günlerinin sayılı olduğunu gerçekten aklında tutarsan, bunun çok değerli bir kaynağı israf etmek olduğunu fark edersin.

Daha mutlu bir hayat için bazen ihtiyacımız olan şey yeni bir başarı hedefi değil, zamanı nasıl harcadığımızı daha açık biçimde görmektir.

William Irvine’in X Formülü: Bir Şeyi Kaç Kez Daha Yapacaksın?

William Irvine, daha güzel bir hayat için buna bağlı başka bir formül daha önerir:

X = Hayatının geri kalanında bir şeyi kaç kez daha yapacağın

Bu etkinlik şarkı mırıldanmak gibi sıradan bir şey olabilir. Dilinin üstünde bir kar tanesi yakalamak gibi şiirsel bir şey de olabilir. Vergi ödemek gibi tatsız bir şey de; yakın dostlarınla akşam yemeği yemek gibi son derece keyifli bir şey de olabilir.

Etkinlik ne olursa olsun, X’in değeri sonludur. Çünkü bize kalan zaman sonludur ve yaptığımız her şey bu zamandan bir pay alır.

Bu formülün kaçınılmaz sonuçlarından biri şudur:

Yaptığımız her şeyin bir son defa yapılanı vardır.

Bir gün annenizle son kez konuşacaksınız. Bir gün babanızla son kez oturacaksınız. Bir gün sevdiğiniz kişiye son kez sarılacaksınız. Bir gün dostlarınızla son kez aynı sofrada bulunacaksınız.

Bunun ne zaman olacağını bilmeyiz. Ama bir gün olacağını biliriz.

“Anne Babanı On Beş Kez Daha Göreceksin”

Sahil Bloom, Zenginliğin 5 Türü adlı eserinde bir arkadaşının kendisine şu gerçeği hatırlattığını anlatır:

“Anne babanı, onlar ölmeden önce belki yalnızca on beş kez daha göreceksin.”

Bloom, bu cümleyi duyduğunda bir tokat yemiş gibi olduğunu söyler. Ortalama yaşam süresi seksen yılken, annesiyle babası altmışlı yaşlarının ortalarındadır ve kendisi onları yılda yalnızca bir kez görmektedir. Basit hesap ona şunu gösterir: Onları belki de yalnızca on beş kez daha görebilecektir.

Onu sarsan şey, bu matematiğin soğuk gerçekliğidir.

Hayatını değiştiren şey büyük bir felsefi teori değil, basit bir hesap olmuştur.

Bu yüzden daha güzel bir hayat bazen çok büyük değişimlerden değil, küçük ama bilinçli kararlar almaktan doğar. Birini aramak, bir ziyareti ertelememek, bir sofraya daha dikkatli oturmak, sevdiğin kişiyi gerçekten dinlemek…

Bunlar küçük görünebilir; ama hayatın asıl dokusunu oluşturan şeyler çoğu zaman bunlardır.

Memento Mori: Ölümü Hatırlamak Hayatı Güzelleştirir mi?

Stoacılara göre Memento Mori, yani ölümü hatırlamak, hayattan soğumak için değil, hayata daha dikkatli bağlanmak içindir.

André Gide’in de belirttiği gibi, yaşamın arkasında “kapkaranlık bir ölüm fonunun” olması, her anın eşsiz değerini ortaya çıkarır. Gökyüzü ne kadar karaysa yıldızlar o kadar parlaktır. Ölümü unutmak yaşamı sıradanlaştırırken, ölümü hatırlamak dünyaya daha sıkı sarılmayı sağlar.

Bu yüzden Stoacı yaşam, ölümü bir korku nesnesi olarak değil, hayatın değerini gösteren bir ayna olarak görür.

Daha güzel bir hayat istiyorsak, sonsuz zamanımız varmış gibi yaşamayı bırakmalıyız. Çünkü zamanın sınırlı olduğunu bilmek, bizi daha bilinçli yaşamaya çağırır.

Belki de Son Kez Yapıyorsun

William Irvine’in önerisi basittir ama çok etkilidir: Bir şeyi yaparken zihnimizden kısa bir an için şu düşüncenin geçmesine izin vermek:

Bunu belki de son kez yapıyor olabilirim.

Yani o etkinlik için X = 0 olabilir.

Böyle düşündüğümüzde, yaptığımız şeye gerçekten katılma ihtimalimiz artar. Onu dalgınlıkla, otomatik biçimde, sanki uykuda yürür gibi yapıp geçmeyiz. Daha dikkatli, daha canlı ve daha uyanık oluruz.

Sevdiğin birini öpmek, o öpücüğün istediğin zaman tekrar edilebileceğini düşünürken başka bir şeydir. Ama onu, bunun son kez olabileceğini bilerek öpmek bambaşka bir deneyimdir.

Yalnızca “belki son kez” ihtimali bile o ana derinlik kazandırır.

İşte daha güzel bir hayat biraz da bu derinliği fark etmekle başlar.

X’i X+1’e Çıkarmak Senin Elinde

Bu Stoacı formülle ilgili fark edilmesi gereken önemli bir nokta daha var: Çoğu zaman X’i, X+1’e dönüştürmek senin elindedir.

Yapman gereken tek şey, bir şeyi bir kez daha yapmak için bilinçli bir çaba göstermektir.

Şu anda sevdiğin kişiyi öpüşünün hayatında X kadar tekrar hakkı vardır. Ama bu yazıyı okuduktan sonra gidip ona normalde vermeyeceğin bir öpücük verirsen, bu sayıyı X+1’e çıkarmış olursun. Üstelik büyük olasılıkla bundan ikiniz de mutluluk duyarsınız.

Annen hâlâ hayatta mı?

O hâlde şunu fark et: Hayatının geri kalanında onunla yalnızca X kadar daha konuşacaksın. X’in tam değeri bilinmez. Ama bir gün bu sayının tükeneceği kesindir. Ya senin ölümün ya da onun ölümü, bu konuşma imkânını sona erdirecektir.

Ama bu sayıyı X+1’e çıkarmak senin elindedir.

Tek yapman gereken telefonu eline almak ve onu aramaktır.

Daha Mutlu Bir Hayat İçin Zamanı İyi Kullanmak

Daha mutlu bir hayat için zamanı iyi kullanmak, her dakikayı üretkenlikle doldurmak anlamına gelmez. Stoacı anlamda zamanı iyi kullanmak, gerçekten değerli olanı ertelememektir.

Bazen en iyi zaman yönetimi, anneni aramaktır.

Bazen en iyi kişisel gelişim, sevdiğin insanı dikkatle dinlemektir.

Bazen en büyük başarı, gereksiz bir tartışmadan uzak durmaktır.

Çünkü hayat yalnızca yaptığımız büyük işlerden ibaret değildir. Hayat, çoğu zaman küçük tekrarların toplamıdır. Tekrar tekrar yapılan konuşmalar, sofralar, yürüyüşler, selamlaşmalar, vedalar ve sarılmalar…

Ama bu tekrarların sonsuz olmadığını unuttuğumuzda, onları değersiz sanmaya başlarız.

Günlerimizin Sayısını Bilmiyoruz; Ama Sonsuz Olmadığını Biliyoruz

Annemizle, babamızla, dostlarımızla ve sevdiğimiz insanlarla geçireceğimiz anların kaç kez daha tekrarlanacağını bilmiyoruz. Yalnızca bir gün tükeneceklerini biliyoruz.

Belki de bu yüzden daha dikkatli sevmeli, daha az ertelemeli, daha az oyalanmalı ve hayatın gerçekten değerli olan tarafına daha bilinçli yönelmeliyiz.

Stoacı formülün asıl gücü burada yatar: Ölümü düşünerek bizi yaşamdan soğutmaz; tam tersine, yaşadığımız ana geri çağırır.

Çünkü bazen daha güzel bir hayat kurmak için yeni bir felsefeye değil, yalnızca şu basit farkındalığa ihtiyacımız vardır:

Elimizde olan şey sonsuz zaman değil, sınırlı ama hâlâ değerlendirilebilir bir bugündür.

Sonuç: Daha Güzel Bir Hayat İçin Bugün Kimi Aramalısın?

William Irvine’in Stoacı formülü bize şunu hatırlatır: Hayatın değeri, sonsuz olmasından değil, sınırlı olmasından gelir.

Bir şeyi kaç kez daha yapacağımızı bilmiyoruz. Ama bir gün son kez yapacağımızı biliyoruz.

Bu yüzden daha güzel bir hayat için önce büyük planlara değil, küçük farkındalıklara ihtiyacımız var. Bugün kiminle gereksiz yere tartışmayacağım? Bugün kimi daha dikkatli dinleyeceğim? Bugün hangi anı otomatik yaşamak yerine gerçekten hissedeceğim? Bugün kimi arayacağım?

Belki de şimdi yapılacak en doğru şey, bu yazıyı bitirdiğin anda telefonu eline alıp anneni aramaktır.

Çünkü daha mutlu ve daha güzel bir hayat bazen çok uzakta değildir.

Bazen sadece bir telefon kadar yakındır.