Varoluşçuluk Kitap Önerileri: Yeni Başlayanlar İçin 10 Varoluşçuluk Üzerine Kitap
- Birol SAĞLAM
- 25 Ara 2025
- 5 dakikada okunur
Sartre’ın “Varoluş özden önce gelir” sözünü biraz mürekkep yutmuş her insan mutlaka duymuştur. İşte varoluşçuluğun başlangıç noktası burasıdır ve iş burada kalmaz. Bu temelin üzerinde büyük bir bina vardır. Fakat kimi varoluşçuluğu art niyetli ve kötümser bulur. Kimi ise saçma ve anlamsız olduğunu düşünür. Sartre veya Heidegger’i okumayı sıkıcı ve anlamayı zor bulanlar da vardır. Bu yüzden o devasa binayı görmezden gelirler ve felsefe dünyasının güzelliğini kaçırırlar.
Bu tespit, kısa bir zaman öncesine kadar benim için de geçerliydi. Franz Kafka’nın Dönüşüm’ünü, Viktor E. Frankl’ın İnsanın Anlam Arayışını okumuş, bir iki teorik kitabı elime alıp yarım bırakmış fakat o yolculuğa çıkmayı kendimce sıkıcı bulmuş ve başka istikametlere yönelmiştim. Ancak bu yılın başında Gary Cox’un Nasıl Varoluşçu Olunur? kitabını okuyup kendimce bu yaşa kadar neler kaçırdığımı fark edince hızlı ve zevkli bir okuma maratonuna başlayarak kayıplarımı telafi etmeye çalıştım.
İşte belki benim durumumda olanlar vardır diye, okuduğum kitaplardan ilgi duyanlar için başlangıç seviyesi varoluşçuluk kitap önerileri listesi hazırladım. Bu, benim listem. Her okuyucu kendi okuma alışkanlığı çerçevesinde farklı listeler oluşturabilir. Ancak bu listede işe yarar kanaatindeyim.
İşte benim yeni başlayanlar için varoluşçuluk kitap önerilerim:
Varoluşçular Kahvesi - Sarah Bakewell
Varoluşçuluk - Jean-Paul Sartre
Nasıl Varoluşçu Olunur? - Gary Cox
İnsanın Anlam Arayışı - Viktor E. Frankl
İnsan Olmak - Engin Geçtan
Sisifos Söyleni - Albert Camus
Günübirlik Hayatlar - Irvine D. Yalom
Bulantı - Jean-Paul Sartre
Yabancı - Albert Camus
Dönüşüm - Franz Kafka
Bu kitaplardan bazıları Varoluşçuluk akımını ve kavramlarını anlatan teorik diyebileceğim kitaplar, bazıları da felsefi kurgu kitaplar. Benim tavsiyem işin kurgu dışı kitaplarla tarifini öğrenmek, daha sonra kurgu kitapların tadına bakmak.
Bu kitaplara geçmeden önce “Varoluşçuluğun nasıl bir şey olduğunu” zihnimizde canlandırmaya çalışalım:
Yazının başında bahsini açtığımız o binanın içinde, kendilerine önceden verilmiş bir yaşam senaryosu olmayan ya da kader çizgisi belirsiz insanlar yaşar. Bu insanlar masalar, sandalyeler gibi sabit varlıklar değildir; sürekli oluş ve gelişim içinde olan varlıklardır. Özgürdürler; karşılaştıkları durumlar ve yapacakları eylemler için seçimler yaparlar, kararlar verirler. Hayatları, verdikleri kararların doğruluğu hakkındaki tedirginlik ve başkalarının kendi varlıkları ile ilgili kaygılarıyla doludur. Hepsinden önemlisi, binada yaşayan herkes bir zaman gelecek ve öleceklerini bilir; bunun korkusu yaşamı yönlendiren en büyük korkudur. İşte bu ortam içinde insan, seçme özgürlüğünden kaçmadan, anlam bularak yaşamını adım adım inşa etmeli ve kendisine bahşedilen yaşamın tadını her an çıkarmaya çalışmalıdır.
Şimdi Varoluşçulukla İlgili Kitap Önerileri Listemizi tek tek incelemeye geçebiliriz. Listeyi, konuyu daha iyi kavramanız adına önce teorik/kurgu dışı kitaplar, ardından bu felsefeyi hikayeleştiren kurgu eserler olarak ele alacağım.
1. Varoluşçular Kahvesi - Sarah Bakewell: Kurgu dışı (inceleme / popüler felsefe tarihi)
Varoluşçular Kahvesi, Jean-Paul Sartre başta olmak üzere birçok varoluşçu filozofun yaşam öykülerini ve fikirlerini, akıcı bir anlatıyla birleştiren popüler bir felsefe tarihi kitabıdır.
424 sayfa olan kitap ilk bakışta gözünüzü korkutabilir. Ancak okumaya başlayınca sayfalar büyük bir hızla geride kalıyor; bu da kitabı, varoluşçuluğa giriş yapmak isteyenler için oldukça iyi bir başlangıç metni yapıyor. 1933’te Paris'te başlayan öykü, kitap boyunca yaklaşık 80 karakterle devam ediyor.
Kitap Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir ve Merleau-Ponty'den Husserl, Heidegger ve Camus'ye kadar önemli varoluşçu figürlerin 20. Yüzyılın en çalkantılı zamanlarında kesişen yaşamlarını ve felsefelerini basit bir dille özetliyor.
2. Varoluşçuluk - Jean-Paul Sartre: Kurgu dışı (felsefi deneme / varoluşçuluk manifestosu)
Varoluşçuluk manifestosu, insanın “özgür ve bütünüyle sorumlu” olduğunu savunarak varoluşçuluğun temel tezlerini kısa ve net biçimde ortaya koyan felsefi bir manifesto metnidir.
İlk olarak 1945'te bir konferans olarak sunulan bu manifesto, çok ilgi görmüş ve kitap haline getirilerek varoluşçuluğun ana metni haline gelmiştir.
Sartre’ın büyük yapıtı ‘Varlık ve Hiçlik’, hacmi ve kavramsal zorluğu nedeniyle daha çok akademik çevrelerde okunan bir eser; buna karşılık ‘Varoluşçuluk’ manifestosu, kısa ve erişilebilir üslubuyla çok daha geniş kitlelere ulaşmış ve hâlâ okunmaya devam eden bir metindir.
3. Nasıl Varoluşçu Olunur? - Gary Cox: Kurgu dışı (popüler felsefe / rehber)
Nasıl Varoluşçu Olunur, benim varoluşçuluğun ince kıvrımlarını anlamamı sağlayan eserdir. Gary Cox tarafından ustalıkla yazılmış bu eser önemli varoluşçu kavramların tümünü mükemmel basitlikte anlatır.
Gary Cox, varoluşçuluğu kasvetli imajından çıkarıp alıyor ve kendi kaderinin efendisi olmak isteyenler için gerçek kimliğine büründürüyor. Bu kitap, Nietzsche, Sartre ve Camus gibi ünlü düşünürlerin ilkelerini özetleyerek, özgürlüğü ve kişisel sorumluluğu benimseme konusunda pratik tavsiyeler sunuyor.
4. İnsanın Anlam Arayışı - Viktor E. Frankl: Kurgu dışı (anı + psikoloji / logoterapi)
Holokost'tan sağ kurtulan ünlü psikiyatrist Viktor E. Frankl'ın sarsıcı eseri İnsanın Anlam Arayışı, akıl almaz acılar karşısında insan ruhunun derinliklerini etkileyici bir şekilde araştıran, hem bir anı hem de bir psikoterapi kitabıdır.
Kitabın ana mesajı, en kasvetli ve acı dolu koşullarda bile bireyin amaç ve anlam bulma kapasitesine sahip olduğu inancıdır. En karanlık koşullarda bile insanın elinde kalan son özgürlüğün, tavrını seçmek olduğunu vurgular.
Anlamın acıyı ortadan kaldırmasa da dayanma gücünü artırdığını, amaç duygusunun direnç ve umut ürettiğini anlatır; okuyucuyu kendi varoluş sorularıyla yüzleşmeye çağırır.
5. İnsan Olmak - Engin Geçtan: Kurgu dışı (psikoloji / deneme)
İlk baskısı 1983’te yapılan ‘İnsan Olmak’, yıllardır geniş okur kitlesine ulaşan ve Türkiye’de varoluşsal temaları popülerleştiren önemli kitaplar arasında sayılır.
Engin Geçtan’ın İnsan Olmak kitabı insanın; modern dünyanın hızına kapıldığından kendine ve çevresine yabancılaştığını, bununla beraber kendi iç dünyasına dönerek yeniden kendini bulabileceğini anlatır. Kitap, İnsanın kendi potansiyelini, duygularını ve sınırlarını tanıyarak daha bilinçli, dengeli ve anlamlı bir yaşam sürmesi gerekliliğini vurgular.
'İnsan olmak', Geçtan’a göre bir varış noktası değil, yaşam boyu süren bir farkındalık yolculuğudur. Kişi bu yolculukta maskelerini çıkarır, sahiciliğe yaklaşır ve hem kendisiyle hem de başkalarıyla daha derin bir bağ kurmayı öğrenir.
6. Sisifos Söyleni - Albert Camus: Kurgu dışı (felsefi deneme)
Camus’nün Sisifos Söyleni yirminci yüzyılın en büyük eserlerinden biridir. İnsanın “anlam arayışı” ile “evrenin insana yönelik kayıtsızlığı” arasındaki çekişmeden doğan “saçma /absürd” duyguyu konu alır. Kitap şu mesajı vermektedir: Dışsal bir anlam olmaması yaşamı değersiz kılmaz. Ne yaparsak yapalım, sonuç ne olursa olsun yaşamı seçmeliyiz.
Sisifos’un kayayı tekrar tekrar tepeye sürmesi; başkaldırı, özgürlük ve kendi tutumunu seçme iradesini gösterir. Camus, “anlamı dışarıda arama” yerine, anlamsızlıkla yüzleşip yine de yaşamı bilinçle sürdürmenin mümkün olduğunu gösterir.
Varoluşçulukla ilgilenenler için iyi, fakat zorlayıcı bir giriş kitabıdır: Ben günde 10 sayfa bir-iki cümleden oluşan özet paragraf çıkararak okudum. Zorlandığım yerleri atlamadım, bir daha okudum. Size de aynısını tavsiye edebilirim.
7. Günübirlik Hayatlar - Irvin D. Yalom: Kurgu dışı (anlatı psikoloji / terapi öyküleri)
Irvin D. Yalom Günübirlik Hayatlar kitabında, psikoterapi uygulamalarından seçilmiş on öyküyü işler.
Bu hikâyeler, insan ruhunun derinliklerine inen varoluşsal temalar etrafında şekillenir ve ölüm kaygısı, anlam arayışı, yaşlanma, özgürlük, yalnızlık (izolasyon) ve ilişkilerin karmaşıklığı gibi yaşamın temel meselelerini ele alır. Kitap, okuyucularını özgün bir şekilde yaşamaya, korkuları ve pişmanlıklarıyla yüzleşerek daha tatmin edici bir hayat sürmeye teşvik eder.
8. Bulantı - Jean-Paul Sartre: Kurgu (roman)
Bulantı, kurmaca ve felsefenin kusursuz birlikteliğini başarmış biçimsel bir başyapıttır ve felsefi romanın en üst örneğidir.
Olay örgüsü son derece basittir. Hayatın absürtlüğüyle boğuşan, geçmişi olmayan, geleceği takmayan bir yazar olan Antoine Roquentin'le varoluşun her yönünün bir keşfidir. Bilincini saran yabancılaşma ve kaygıyla yüzleşirken, Sartre, varoluşçu felsefenin temel ilkelerini ustaca ortaya koyar.
9. Yabancı - Camus: Kurgu (roman)
Yabancı, varoluşçuluğun edebiyattaki en çok okunan, en ünlü ve en temel eseri olarak görülür.
Romanın başkahramanı Meursault, hayattaki her şeye karşı kayıtsız, duygularını toplumsal beklentilerine göre yaşamayan bir “yabancı”dır.
Camus bu romanı çok sade ve kısa cümlelerle yazmıştır. Her seviyedeki okuyucu dili rahatlıkla anlayabilir.
Meursault, toplumun ikiyüzlülüğü ve yaşamın anlamsızlığı karşısında dürüst ama "yabancı" kalmayı seçen modern insanın trajik bir portresidir. Felsefi derinliği olan, kısa ama sarsıcı bir okuma deneyimidir.
10. Dönüşüm - Franz Kafka: Kurgu (uzun öykü)
Franz Kafka’nın Dönüşüm’ü, sabah uyandığında dev bir böceğe dönüşen Gregor Samsa’nın hikâyesi üzerinden yabancılaşmayı, suçluluk duygusunu ve aile içi çıkar ilişkilerini anlatan sarsıcı bir uzun öyküdür.
Gregor’un bedeni değiştikçe ailesinin ona bakışı da değişir; sevgi yerini korku ve yük duygusuna bırakır. Kafka, modern insanın yalnızlığını çarpıcı biçimde ifşa eder. Kısa bir metindir. Ancak simgesel hikayeleştirme, anlamı yakalamada zorluk çıkarabilir.
Ben ilk okuduğumda bu zorluğu yaşadım. Eğer ilk sıralardaki bir iki kitabı okursanız bu ve diğer kurgu kitaplar çok daha anlaşılır ve kolay gelecektir.
İleri Seviye Varoluşçuluk Kitapları
Sartre'ın Varlık ve Hiçlik’i, Heidegger'in Varlık ve Zaman'ı veya Kierkegaard'ın teolojik ve felsefi derinlikteki eserleri bu kategoridedir. Bu kitaplar, sadece okumayı değil, ciddi bir zihinsel mesai harcamayı, kavramlarla boğuşmayı gerektirir.
Umarım varoluşçuluk kitap önerileri faydalı olur. On kitapla atacağınız sağlam temellerin ardından, o devasa varoluşçuluk binasının daha üst katlarına ve karmaşık odalarına çıkmaya hazır olacaksınız.
Yorumlar